Hoe een digitale generatie verliefd werd op nostalgie5 min read

Als kind was ik al dol op oude fotoalbums. Dan keek ik naar de vergeelde vakantiekiekjes van mijn moeder, toen ze zelf als kind met haar familie op reis was in Europa. Ik kon maar niet genoeg krijgen van de grappige auto’s, ouderwetse pantalons en ontplofte kapsels. Zelfs de glimmende foto’s uit de jaren tachtig, van de roadtrip die mijn ouders maakten door de Verenigde Staten, vond ik eindeloos fascinerend. Niet bepaald een ‘ver verleden’ in 1999, maar enfin. Al deze foto’s verslond ik als kleine tijdcapsules uit de tijd voor mijn geboorte. Ze gaven een glimps van de levens die al ver voor de mijne aan de gang waren. Een wereld die altijd buiten bereik zou blijven, hoe ik de tijd ook probeerde te verdraaien.

Vintage travel photo, tower of Pisa
Toeristen bezoeken de Toren van Pisa, circa 1950-1970 (Foto: Les Anderson)

Maar het bleef niet bij de familiefotoalbums. Zelfs nu blader ik nog graag door archieven of volg ik social media accounts die dagelijkse taferelen uit de vorige eeuw delen. Er is iets zo romantisch, zo verleidelijk aan die vintage, vervaagde foto’s. Plaatjes van de straten in New York in de jaren 1950, de Parijse cafés in de jaren 1960 en de vredelievende Amsterdamse studenten uit de jaren 1970. Ook de jaren negentig kruipen nu langzaam de nostalgische zone binnen, hoewel de vroege jaren 2000 nog steeds een beetje te dicht bij huis zijn. Aan de andere kant zijn de 2010’s ook al bijna voorbij. Fascinerend fenomeen vind je niet, nostalgie?

Vintage photo from circa 1950s-1960s
Frankrijk, circa 1950-1970 (Foto: Les Anderson)

Digitale generaties

Zelfs wij millennial baby’s, of misschien juist de digitale generaties, hebben een merkwaardige fascinatie voor die ‘vintage aesthetics’. We downloaden apps die korrels of spikkels toevoegen aan onze gepixeleerde Instagram posts. Dan kiezen we voor een analoge look om de klinische perfectie van onze smartphone shots juist in te dammen, allemaal op smaak gebracht met een vleugje ouderwetse magie. We voegen neppe 35 mm-filmframes toe en gebruiken kant-en-klaar polaroid-sjablonen om extra intensiteit toe te voegen. Het is een soort collectieve creativiteit. Nee, ik ga je niet vertellen dat het een ongezonde obsessie is, maar grappig is het wel.

We downloaden apps die korrels toevoegen aan onze gepixeleerde Instagram posts, gekruid met een vleugje ouderwetse, analoge magie. Ik ga je niet vertellen dat het een ongezonde obsessie is, maar grappig is het wel.

Amstel river in Amsterdam with vintage photo effects
Amstel, 2019 (Foto: Roselinde Bon)

Op een dieper niveau lijken we allemaal op zoek te zijn naar nostalgie ín het moment, of terwijl we het moment nog ervaren. We willen onze levens door een kunstmatige filter bekijken; een filter die het tergend trage proces van de nostalgie moeiteloos versnelt.

Zoals zoveel andere dingen in ons leven is visuele technologie zo ‘instant’ en makkelijk binnen handbereik geworden. En dit is slechts in het tijdsbestek van een handvol generaties gebeurd. Dat gespreksonderwerp keert ook steeds weer terug wanneer ik op bezoek ga bij mijn opa en oma (uit de jaren dertig). We vliegen binnen enkele uren naar de andere kant van de wereld, googlen onze vragen zonder een bezoek aan de bibliotheek en bestellen een dag van tevoren de verjaardagscadeaus van onze beste vriend(in).

Tijd kent geen genade

Misschien zijn digitale foto’s simpelweg te snel. Ze zijn te duidelijk en te trouw aan de realiteit om écht te kunnen communiceren hoe we ons voelen. Op de een of andere manier voelt alles zo moeiteloos, zo naakt. Menselijke emoties kunnen onmogelijk zo simpel zijn dat we ze met behulp van een paar swipes door voorgeselecteerde filters kunnen afbeelden.

Want dat is nog steeds wat hier achter zit, als je het mij vraagt. We willen het ware gezicht van de tijd zien, omdat het bijna voelt alsof we de uren zo vaak kunnen overslaan vergeleken met vorige generaties.

Rijksmuseum tunnel in Amsterdam
Rijksmuseum in Amsterdam, 2016 (Foto: Roselinde Bon)

Het is nog net zoals in de jaren tachtig, toen Barthes zijn iconische ‘Camera Lucida’ schreef: we maken foto’s om onze emoties vast te leggen, om ons het gevoel te geven dat we toen voelden, om de pijnlijke, groeiende afstand tussen de mensen in de foto en de mens die we zijn geworden te voelen. We willen nog steeds dat foto’s ons in het hart raken en een emotioneel wondje prikken; een zere plek die Barthes het ‘punctum’ noemde. En tegenwoordig lijkt het alsof we dat geduld niet eens meer hoeven te hebben.

Wanneer wij vintage zijn

Maar de laatste tijd vraag ik mezelf op een bijna dagelijkse basis af: hoe zal het zijn wanneer we zelf ook vintage zijn? Hoe zal het voelen als de mensen die we nu zijn een vintage versie voor onszelf zijn geworden, en voor de generaties die na Anno Instagram zijn geboren? Moeten we die fase geduldig afwachten of overkomt het ons voordat we er klaar voor zijn? Eerlijk is eerlijk: het vooruitzicht van de onontkoombare veroudering is soms angstaanjagend. Toch kan ik niet wachten tot mijn nieuwsgierigheid naar nostalgie de tand des tijds écht heeft doorstaan.

Like
1

Geef een reactie

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.