Mensen fotograferen op reis? Wat je wel en niet moet doen in 8 stappen8 min read

Maak jij dit soort momenten ook wel eens mee? Je bent op reis en wil een bijzonder charismatische local op de gevoelige plaat vastleggen, maar je weet niet zeker hoe je de situatie het beste aan kan pakken. Maak je gewoon die shot en riskeer je een confrontatie die nogal awkward uit kan pakken, of stap je op de mensen af? Zelf loop ik regelmatig tegen dit soort situaties aan. En eerlijk is eerlijk: ik heb ook fouten gemaakt. Maar dat betekent dat ik de afgelopen jaren ook een aantal lessen heb kunnen leren. Er zijn zeker bepaalde factoren waarmee je rekening moet houden als je mensen op respectvolle wijze op de foto wil zetten. Dit is wat je wel en niet moet doen als je mensen wil fotograferen op reis (of gewoon hier in Nederland).

Mensen fotograferen op reis: volg deze 8 stappen

De traditionele Indonesische dansgroep Sangar Sa’Haluan
De traditionele Indonesische dansgroep Sangar Sa’Haluan

1. Stel jezelf voor en vraag naar hun naam

Dit kan een uitdaging zijn als je verlegen of introvert bent, maar het is de belangrijkste stap in het proces: als je iemand of een groep mensen ziet die je wilt vastleggen, ga dan eerst even met ze praten. Stel jezelf voor en vertel waarom je een foto van ze wil maken. Op deze manier ben je al snel geen vreemdeling meer maar een persoon met een naam. Het kost je een paar seconden en, hoppa; works like magic! Nog beter: vraag naar hun naam en noteer dat ergens in een schrifje of in je telefoon. Als je van plan bent om er ooit iets over te schrijven maakt dat je verhaal ook een stuk persoonlijker.

Verbale toestemming is altijd het beste. Maar soms, wanneer je misschien niet dezelfde taal spreekt, kan lichaamstaal ook een goede aanduiding zijn. Wijs naar je camera en als de persoon glimlacht of knikt, mag je normaal gesproken een shot maken.

Ice cream shop in Krakow
Dit groepje meiden in Krakau vormde het belangrijkste onderwerp in mijn foto, dus ik heb eerst om toestemming gevraagd

Wanneer moet je om toestemming vragen?

En als je je afvraagt wanneer je toestemming moet vragen, stel jezelf dan de volgende vragen: is de persoon volledig herkenbaar in mijn foto? Zal die persoon een belangrijk/duidelijk onderwerp in je foto zijn? Zou deze foto de persoon op een of andere manier in verlegenheid kunnen brengen? Deze drie vragen zijn een snelle ’test’ die het fotograferen van mensen op reis of op straat veel makkelijker maakt dan je misschien had verwacht. Als de persoon slechts een achtergrondfiguur of silhouet in je foto is, hoef je je over het algemeen nergens zorgen over te maken.

Ik zal je hieronder twee voorbeelden laten zien, één waar je WEL om toestemming moet vragen (links) en een waar toestemming niet per se nodig is (rechts):

2. Laat zien dat je een camera hebt en dat je zelfverzekerd bent

Ik snap dat foto’s maken van vreemden een beetje eng kan zijn, maar geloof me: wees er gewoon eerlijk en duidelijk over. Laat mensen je camera zien en wees zelfverzekerd. Als je zelf niet zo goed weet wat je met die camera wilt doen, zullen anderen er ook niet enthousiast van worden. Het ergste wat je kunt doen, is je camera verbergen of zelfs stiekem foto’s maken. Dat is meestal een nogal respectloze actie. Bovendien, als mensen je tóch stiekem foto’s zien maken, zullen ze je meteen wantrouwen.

Vergeet niet dat als je mensen wilt fotograferen, je hen vraagt om zichzelf in een redelijk kwetsbare positie te plaatsen. Probeer het vanuit het perspectief van je ‘model’ te bekijken. Ze laten zichzelf vastleggen door een camera van een wildvreemde. Weten zij veel wat je allemaal met die foto gaat doen. Vertrouwen tussen de fotograaf en het subject is juist het belangrijkste element.

Jorge Santos Luiz in zijn schilderstudio in Covilhã, Portugal
Bebe poses with his mural in Lajatico
Bebe poseert met zijn eigen muurschildering in Lajatico, Italë

3. Zorg dat ze zich op hun gemak voelen

Als je een vriendelijke vreemdeling tegenkomt die bereid is om de foto te gaan, zorg er dan voor dat ze zich op hun gemak voelen. Laat een oprechte glimlach zien en zeg bijvoorbeeld dat ze er geweldig uitzien! Er moet een reden zijn waarom je deze persoon op de foto wilde zetten, dus heel moeiijk zou dat niet moeten zijn. Natuurlijk kun je proberen om ze wat instructies te geven, als je dat wilt (al zorgt dat er meestal voor dat de foto er minder ‘natuurlijk’ uitziet).

Maar geef mensen a.u.b. geen miljoen commando’s over hoe ze moeten poseren of wat voor gezicht ze moeten trekken. Waarom zouden ze in hemelsnaam gratis voor jou model moeten spelen? Wees dankbaar dat ze überhaupt bereid zijn om mee te werken. Het is vaak beter om even aan te geven dat je een paar foto’s wilt maken om ze vervolgens gewoon hun ding weer te laten doen.

Deze foto heb ik achteraf naar Markus en Floris gemaild, die allebei op de Haarlemse markt werken

4. Laat de foto zien

Nadat je de foto hebt gemaakt en tevreden bent met het resultataat, is het wel zo netjes om de foto’s ook even aan de persoon die je net hebt gefotografeerd te laten zien. Ook dit gaat over vertrouwen en respect. Stel je voor: zou je het niet verelend vinden als je niet weet hoe je eruit ziet op de foto’s? Je zou willen weten wat voor beeld er van jou rond gaat zwerven, vooral in het digitale tijdperk. Door de foto even te laten zien, betrek je de persoon beter bij het proces.

Soms bied ik ook aan om de foto te mailen (voor persoonlijk gebruik), vooral als het iemand is die niet altijd toegang heeft tot foto’s van hoge kwaliteit. Sommige fotografen zijn het daar misschien niet mee eens, maar vanuit een ethisch oogpunt is het een eerlijke uitwisseling. Diegene heeft jou geholpen door in te stemmen met de foto. En natuurlijk, het kan een vleiende ervaring zijn, maar wat hebben ze nou eigenlijk aan jouw fotosessie?

Een Indonesische familie in Wakatobi poseert voor mijn foto

5. Wees voorzichtig met foto’s van kinderen

Tot nu toe ben ik ervan uitgegaan dat je normaal gesproken foto’s van volwassen mensen maakt. Als het om kinderen of minderjarigen gaat, moet je heel voorzichtig moet zijn. Jonge kinderen zijn soms niet in staat om de situatie volledig te begrijpen en kunnen niet altijd de juiste toestemming geven voor een foto. Het is dan beter om de ouders om toestemming te vragen. Denk maar aan alle gevolgen toen Steve McCurry die beroemde foto van Sharbat Gula publiceerde, toen nog maar een kind.

Personal Use of Commercial Use?

Ik ben er ook vanuit gegaan dat je mensen fotografeert voor persoonlijke redenen en niet per se voor ‘commercial use’ of commercieel gebruik (oftewel het gebruik / verkoop van de foto om winst te maken). Zelfs als je niet van plan bent je foto’s ooit commercieel te gebruiken, verspreid NOOIT een foto van een identificeerbaar kind (of mensen van welke leeftijd dan ook) om dingen te promoten zonder schriftelijke toestemming van de mensen die op de foto staan.

Nogmaals, kinderen kunnen vaak geen toestemming geven. Onthoud: als fotograaf ben je niet in staat om anderen volledige toestemming te geven om jouw foto’s weer te gebruiken (commercieel of niet). Je moet ook toestemming vragen aan mensen die afgebeeld staan. Als het om een kind gaat, moeten de ouders ook instemmen.

When photographing strangers, street performers are 'easy targets', but make sure to give them a few coins in return

6. Hoe behandel je straatartiesten met respect?

Een andere interessante situatie kan zich voordoen bij het maken van foto’s van straatartiesten. Uiteraard zijn ze op straat om gezien te worden, maar dat betekent niet dat je zomaar foto’s kan maken en doen wat je wilt. Ja, straatartiesten treden op in de openbare ruimte en technisch gezien staat het je vrij om een foto maken. Toch zijn ze er meestal om de kost te verdienen (of op zijn minst wat zakgeld). Als je foto’s van straatartiesten wilt maken, geef ze dan een paar muntjes als een eerlijke ruil. In mijn ervaring zal dit een vriendelijke sfeer creëren en elke straatartiest zal je zoveel foto’s of video’s laten nemen als je wilt.

7. Nee betekent nee

Toch wil ik je waarschuwen dat er altijd momenten zullen zijn waarbij een onbekende niet op je foto wil staan. En dat is 100% oké. Ga niks forceren, want nee betekent nee. Laat die foto los, want wat is er nou belangrijker? Spoiler alert: het is niet jouw foto of het aantal likes dat je verwacht te verzamelen op Instagram. Zelfs als je al een foto hebt genomen voordat je het vroeg, gebruik die foto dan niet. Houd rekening met persoonlijke grenzen en privacy.

Photographing strangers: I asked Ummahan for permission, a Turkish woman who creates traditional Turkish carpets
Ummahan is een traditionele tapijtenmaker in Bodrum, Turkijë
A man prepares a crêpe and smiles at my camera
Na mijn crêpe au chocolat vroeg ik aan deze crêpier in Parijs of ik een foto mocht maken

8. Vergeet niet om dankjewel te zeggen

Gelukkig is mensen fotograferen op reis meestal een toffe ervaring. Je zult merken dat veel mensen het juist leuk vinden om gefotografeerd te worden. En wanneer je dat doet, vergeet dan niet om ze te bedanken. Als je alle voorgaande stappen hebt gevolgd, heb je vrijwel zeker een vriendelijke, positieve sfeer gecreëerd. Met een ‘dankjewel’ verandert zo’n mooie ontmoeting vanzelf in een leuke herinnering.

Like

Geef een reactie

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.