Een reisverslag maken? 5 valkuilen waar je op moet letten4 min read

In het tijdperk van backpackers, alomtegenwoordige internettoegang en een toenemend aantal blogs hebben velen een poging gedaan om een reisverslag te maken. Over het algemeen beschouw ik dit als een fantastische ontwikkeling. De wereld van de reisjournalistiek is veel toegankelijker geworden. Ook is het makkelijker geworden om je essays te delen met een publiek, klein of groot. Maar er zit ook een nadeel aan deze lagere drempel. Terwijl je als schrijver aan het leren en groeien bent, blijven je onvermijdelijke fouten niet beperkt tot je notitieboekje en ansichtkaarten. Ze zijn op het internet voor iedereen te zien en daar wordt je volledig verantwoordelijk voor gehouden. En geloof me, er zijn absoluut een aantal valkuilen die je wilt vermijden als je een reisverslag gaat maken.

A paper notebook and a pen on a table, next to a window and a potted plant.
Foto: Toa Heftiba

Waar moet je op letten als je een reisverslag gaat maken?

Inmiddels zijn we gewend geraakt aan de bijna wekelijkse nieuwsberichten over oneerbiedige toeristen die graffiti op een heilige muur in Thailand spuiten of bloggers die suggereren dat Indiërs te arm zijn om een iPhone X te kopen. Ik ga ervan uit dat dit extreme gevallen zijn en dat de meeste reizigers zich ietsjes beter gedragen. Maar culturele gevoeligheid is op elk niveau belangrijk; het taalgebruik in reisverslagen kan op een minder voor de hand liggende manier ook heel onhandig zijn. Hier zijn vijf belangrijke valkuilen om in gedachten te houden bij het maken van een reisverslag.

1. Zet die roze bril af en toe af

Als je op reis gaat naar een ander land is het verleidelijk om alles door een roze bril te bekijken. Het is makkelijk om je ervaring eenzijdig en oppervlakkig uit te drukken en een ‘exotisch paradijs’ af te schilderen. Hoewel het misschien lijkt alsof je bent ontsnapt naar een plek waar de zon altijd schijnt en er de mensen eeuwig blijven glimlachen, ontbreekt er vaak een stukje diepzinnigheid in dat soort beschrijvingen.

Waar je ook naartoe gaat, mensen leiden nooit een ‘eenvoudig leven’, alsof er nooit een wolk aan de horizon is. Kijk verder dan de stereotypen en zorg dat je nooit een kleinerende toon gebruikt als je over de lokale bevolking schrijft.

Dat betekent natuurlijk niet dat je je in elke politieke kwestie moet verdiepen of de tragische levensverhalen uit de onderbuik van de samenleving moet vastleggen. Probeer wél een gelaagd begrip van een plaats en zijn cultuur op te bouwen. Realiseer je dat de reisindustrie nauwe banden heeft met politieke en economische privileges, zoals de vrijheid om ergens naartoe te reizen én te vertrekken wanneer je maar wilt.

2. Wees niet te cynisch over de clichés

Ik heb de laatste tijd veel cynische essays gelezen over populaire bestemmingen. Reizigers verwachtten een unieke en ‘authentieke’ reiservaring en werden vervolgens enorm teleurgesteld door de menigten en souvenirwinkels. Maar geef lokale ondernemers niet de schuld voor het ‘verkopen van clichés’ om hun producten en diensten aan de man te brengen.

Je draagt zelf bij aan dit proces; zonder al die toeristen die drukke bestemmingen opzoeken, zou de sector nooit bestaan. Het blijft een kwestie van vraag en aanbod. Wees niet te cynisch over de lokale bevolking omdat ze verstand van zaken hebben en hun brood verdienen in de toeristische sector. Zij zijn niet degenen die jouw geliefde bucketlist-item hebben verpest.

A crowd of tourists taking photos of a cityscape panorama
Foto: Elizeu Dias

3. Laat je niet verleiden door culturele superioriteit

Maak geen overhaaste aannames over hoe ‘ontwikkeld’ een land is vergeleken met het jouwe. Houd er rekening mee dat culturele verschillen naast elkaar mogen bestaan; een ‘normaal’ gebruik in jouw eigen cultuur kan voor de lokale bevolking even vreemd of problematisch lijken. Dat betekent niet dat je nooit op de hoogte hoeft te zijn van onderwerpen als het gemiddelde nationale inkomen, toegang tot gezondheidszorg, rassendiscriminatie en genderongelijkheid. Het is nog steeds belangrijk dat je sociale problemen kunt identificeren en kritisch blijft nadenken.

Wat ik bedoel, is dat je niet moet toegeven aan een vals gevoel van culturele superioriteit omdat je toevallig in een rijker land bent geboren. Economische verschillen tussen landen zijn vaak het resultaat van een koloniaal verleden en huidige economische relaties van arbeid- en landexploitatie. Het is en kwestie van ‘attitude’ en internationaal perspectief.

4. Let op religieuze en politieke nuances

Zorg ervoor dat je enige basiskennis hebt voordat je naar het buitenland vertrekt en een reisverslag schrijft. Laten we eerlijk zijn: als je naar verre oorden kunt reizen en er online mee gaat flaneren, is er absoluut geen excuus voor ‘lazy ignorance’. Wat zijn de dagelijkse gebruiken, grootste religies en belangrijkste wetten in de landen die je gaat bezoeken?

Daarmee wil ik niet zeggen dat je je gedrag volledig moet aanpassen aan de lokale omgangsvormen. Besef dat je te gast bent in een ander land. Wees je bewust van heilige plekken en de wetgeving rond onderwerpen als alcoholgebruik, roken, verkeersregels en (drone)fotografie.

Ook dit is een kwestie van houding. Prima, misschien trakteer je jezelf met een broodnodige vakantie of backpackavontuur. Maar dat betekent niet dat de wereld je speeltuin is en dat de lokale bevolking je irritante gedrag zonder pardon moet accepteren.

Bird's-eye view of a relatively busy street
Foto: Fancycrave

5. Wees voorzichtig met generaliserende claims

Probeer om je persoonlijke reiservaringen op een toeristisch eilandje of in een enkele stad niet te gebruiken voor een uitspraak over de nationale cultuur. Waar je ook bent, een land of regio bestaat altijd uit verschillende microculturen met eigen dialecten of zelfs talen. Dit geldt met name voor dichtbevolkte landen zoals Indonesië, India en China, maar is in principe van toepassing op elke situatie.

Je hebt het volste recht om je observaties te delen, maar houd rekening met factoren zoals religieuze verdeeldheid en minderheden. Zelfs als je een jaar in het buitenland hebt gewoond, betekent dat niet je automatisch een expert bent geworden. Wees voorzichtig met grote claims op een feitelijke toon en erken altijd je eigen positie en subjectiviteit.

Kortom: probeer altijd een ruimdenkende houding aan te nemen. Laat je verwachtingen varen en laat nieuwe plekken hun eigen verhaal vertellen. Gebruik je eigen stem om je reiservaringen te delen, maar vergeet niet om onderweg te luisteren naar de mensen die tegenkomt.

Like
1

Geef een reactie

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.