Het verhaal van een verloren beschaving: ontdek de Etruskische geschiedenis van Volterra6 min read

Een plek als Volterra is het toppunt van de Toscaanse schoonheid. De historische stad ligt bovenop een heuvel, omringd door glooiende groene heuvels. De typische, middeleeuwse architectuur is imponerend, maar vormt slechts het topje van de ijsberg. Volterra ademt een historische sfeer. De oude stad is opgebouwd uit lagen en lagen van geschiedenis. De gigantische ruïne van het Romeinse theater zal je ook niet ontgaan, maar we kunnen nog veel dieper graven, terug naar een mysterieuze beschaving die opkwam in de ijzertijd en verdween in het groeiende Romeinse rijk. Tegenwoordig zijn we de Etrusken grotendeels vergeten. Maar de sporen van de oude Etrusken leven voort in Volterra, een van de twaalf voormalige stadstaten van de Etruskische Liga. Nieuwsgierig geworden? Dan neem ik je voor eventjes mee naar Volterra, waar ik onlangs de Etruskische geschiedenis van Volterra mocht ontdekken.

Volterra is a historic, Etruscan town in Tuscany
Historic street in Volterra, Tuscany (Etruscan Museum on the left)

Etruskische geschiedenis in Volterra: wie waren deze mysterieuze mensen?

Niemand weet precies waar de eerste Etrusken vandaan kwamen. Uit recent onderzoek blijkt dat ze mogelijk afkomstig waren uit het hedendaagse Turkije. Wat hun exacte oorsprong ook was, de sporen die ze achterlieten in Toscaanse steden als Volterra (Velathri) kunnen ons nog veel vertellen over hun cultuur. Wat we wel van de Etrusken weten is dat ze relatief vreedzame en hardwerkende mensen waren. Ze leefden volgens de overtuiging dat ‘oorlog de handel doodt’. Dit kan een van de redenen zijn geweest waarom ze uiteindelijk in de Romeinse cultuur werden geabsorbeerd, in plaats van volledig uitgeroeid.

De Etrusken waren ijverige ondernemers, maar ook uitstekende beeldhouwers. Veel sculpturen die zijn teruggevonden zijn sarcofagen: sculpturen van overledenen. In het Museo Etrusco kun je de stenen gezichten zien van de mensen die zoveel eeuwen geleden in Volterra hebben geleefd.

Face to Face in het Etruskische Museum (Museo Etrusco Guarnacci)

Het beste startpunt om de Etruskische geschiedenis van Volterra te ontdekken, is het Museo Etrusco Guarnacci. Hoewel we de teksten die ze achterlieten nog steeds niet volledig begrijpen, waren de Etrusken ook uitstekende beeldhouwers. Veel van de sculpturen die de tand des tijds hebben doorstaan zijn sarcofagen: sculpturen van de overledenen.

De Etrusken hadden een figuratieve stijl die mensen waarschijnlijk nauwkeurig nabootste. Als je langs de sculpturen in het museum loopt, gemaakt om verloren geliefden te eren, zie je de gezichten van de oude Etrusken. Gezichten die hebben gelachen, gehuild en geleefd in het eeuwenoude Toscane. Het is een fascinerende en bijna onwerkelijke ervaring.

Etruscan Museum in Volterra: ancient sarcophagi of the deceased

De Avondschaduw

De sculpturen zijn soms griezelig realistisch, maar het ware ‘pronkstuk’ in het museum is de beroemde ‘Avondschaduw’. Dit uitzonderlijke werk is een Etruskisch bronzen beeld uit de derde eeuw voor Christus. Het beeld heeft een extreem uitgerekt lichaam en een soort unieke, surrealistische stijl die op dat moment bijna niet voorkwam.

Slechts een paar andere stukken in een vergelijkbare stijl zijn ooit gevonden. En het zou nog eeuwen duren voordat deze beeldhouwstijl terugkeerde. De kunstenaar zal onbekend blijven, waarschijnlijk voor altijd. Ook de Avondschaduw geeft aan hoe weinig we weten van de Etruskiërs en hun rijke artistieke cultuur.

Etruscan Acropolis in Volterra
Romana Cisterna in Volterra

De Etruskisch-Romeinse Akropolis van Volterra

Direct naast het middeleeuwse fort (momenteel een zwaarbeveiligde gevangenis), vind je de overblijfselen van de Etruskisch-Romeinse Akropolis. Op dit moment wonen er ongeveer 10.000 mensen in Volterra. Maar tijdens haar piek huisvestte de stad maar liefst 25.000 inwoners. De Akropolis was toen waarschijnlijk de belangrijkste en heiligste plaats in de regio. Als je een tijdje rondloopt, kun je het stenen fundament van twee Etruskische tempels ontdekken.

De Romeinen namen de Akropolis later over en bouwden nieuwe gebouwen bovenop de oorspronkelijke Akropolis. Ze groeven ook de Cisterna Romana uit. Deze cisterne (waterkelder) verzamelde het regenwater in Volterra. Zolang het niet te veel heeft geregend kun je afdalen in de cisterne om dit oude reservoir met eigen ogen te zien.

Alabaster studio in Volterra

Beeldhouwen met albast: een eeuwenoude kunstvorm

De lokale albast steen in Toscane, transparant wit van kleur, wordt al duizenden jaren gebruikt. Meestal voor heilige voorwerpen en religieuze kunstwerken. De oude Etrusken gebruikten de steen vooral om religieuze objecten te maken, zoals urnen. Het beeldhouwersambacht overleefde de Etrusken en werd ook in de Romeinse cultuur opgepakt. Toch werd de kunst bijna volledig vergeten in de Middeleeuwen.

Alabaster sculptors in Volterra

Een witte laag dwarrelend stof bedekte de hele studio en het voelde alsof ik een soort magische ruimte binnenstapte. De werkplaatsen uit de Etruskische tijd moeten op hun eigen manier er net zo magisch uit hebben gezien.

Gelukkig is ‘bijna’ het sleutelwoord. Het albast beeldhouwen bestaat nog steeds. Giorgio Finazzo en Roberto Chiti zijn gespecialiseerde meesterbeeldhouwers in Volterra, die nog steeds in hun Alab’arte-atelier werken. Het was een eer om hun studio te bezoeken en te zien hoe ze de stukken steen transformeerden tot tijdloze meesterwerken. Ik stel voor dat je hetzelfde doet (op bezoek gaan, bedoel ik) als je de kans krijgt. Een witte laag dwarrelend stof bedekte de hele studio en het voelde bijna alsof ik een soort magische ruimte binnenstapte. De werkplaatsen uit de Etruskische tijd moeten er op hun eigen manier net zo magisch uit hebben gezien. Denk je niet?

View of Volterra, a historic town in Tuscany with ancient Etruscan and Roman history
The Etruscan Gate in Volterra with its three eroded heads

De Etruskische Boog: Porta all’Arco

Ook de Porta all’Arco, beter bekend als de Etruskische Boog of Poort, vormt nog een laatste stukje in de oude puzzel. De boog was in de oudheid een van de belangrijkste toegangspoorten van de stad. Tegenwoordig is het een van de bekendste monumenten in Volterra en Etruskisch Toscane. Sommige delen van de boog dateren zelfs uit de vierde eeuw voor Christus. Je hebt maar een paar minuten nodig om de poort te bewonderen, maar het zou zonde zijn als je hem overslaat. De drie verweerde hoofden aan de buitenkant van de poort stellen waarschijnlijk drie belangrijke Etruskische goden voor: Uni (Juno), Tinia (Jupiter) en Menrva (Minerva).

Lees meer over de geschiedenis van Italië:

Volterra is slechts een van de vele historische juweeltjes in Italië. Benieuwd naar meer verhalen je tijdelijk mee terug in de tijd nemen? Lees dan zeker de volgende artikelen:

Like
3

Geef een reactie

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.